ОЛОҤХО ЫҺЫАҔЫН КЫТТЫЫЛААХТАРЫН ЧИЭСТЭЭТИЛЭ

Бэс ыйын 29 күнүгэр Чурапчы улууһун фольклор
көрүҥнэригэр талааннаахтара түмсэн, 60-тан тахса киһи
көмүстээх Аллан сиригэр икки оптуобуһунан, икки кыра
массыыналарынан айан суолун туттубут. Бэстээххэ
тиийээт, асфальт суолунан Аллаҥҥа тиийэ айаннаатыбыт.
Биир дойдулаахпыт Лия Михайловна Иванова салайар
политехническай колледжка түстүбүт. Биир дойдулаахпыт
Клара ПетровнаКондратьева повардыысылдьар.Чурапчы
остолобуойуттан кыргыттар көмөлөһө кэлбиттэр.
Кураторбыт Ирина Анатольевна Антипова, Аллан улууһун
эпиэкэ отделын исписэлииһэ, эдэркээн кэрэ дьүһүннээх
нуучча кыыһа, үөрэ-көтө көрүстэ. Бары хосторунан
тарҕаһан, итии аһы аһаан утуйдубут.
Нөҥүө күнүгэр бэс ыйын 30-гар сарсыарда 9 ч.
оҕолорго олоҥхо түһүлгэтин бастакынан Дириҥ
агрооскуолатын 7 кылааһын бүтэрбит Уля Корякина
Бэдьээлэ “ДьырыбынаДьырылыатта” олоҥхотун олус тахсыылаахтык
толордо. Кини кэнниттэн Хайахсыттан
бастакы кылааһы бүтэрбит Аина Евграфова олоҥхотун
биир тыынынан түһэрдэ. Онтон Чакыртан бэһис кылааһы
бүтэрбит Аня Макарова Эрилик Эристиин “Айыы
Дьөһүөл” олоҥхотун 40 мүнүүтэ толорон суккуйбутун
кэнниттэн, дьүүллүүр сүбэ ыһыах аһыллыытын көрөр
бириэмэ кэлэн, тохтоттулар. Бу ыһыахха өрөспүүбүлүкэ
саамай чулуу оҕолоро кэлэр буоланнар,олоҥхону төһө
уһуннук толороллоро учуоттанна. Бары – кэрэ
куоластаахтар,бары –тэҥ баайыылар. Ол иһин төһө элбэх
тылы-өһү өйдөрүгэр тутан дьоҥҥо тиэрдэллэрэ
болҕомтоҕо ылылынна. Аппаратураҕа нуучча дьахтара
олорор. Олус интэриэһиргээн истэр, араас омук дьоно
кэлэн хаартыскаҕа түһэрэн үйэтитэллэр. Түһүлгэ тохтоло
суох дьонунан толору истээччилээх буолан истэ.
Дьэ, ыһыах түһүлгэтэ аһыллыытыгар, бары тоҕуоруһа
түстүбүт. Түһүлгэ Россия хайыһарын базата баар сиригэр
оҥоһуллубут. Хайа эниэтигэр куорат панорамата ытыска
уурбут курдук көстөр. Ыраах халлааҥҥа харбаспыт
хаардаах хайалар чочуруттан, уһулута ойон тахсыбыт
төбөлөрө, уйаара-кэйээрэ биллибэт чээл күөх аар
тайҕа,бүтүннүү топольга, араас отонноох мастарга суулам- мыт дьиэлэр кэрдиис- кэрдиис дьикти кэрэ көстүү буолан
кэлбит дьону сөхтөрдө. Эчи үчүгэйин, бу кэрэ айылҕа
ортотугар баараҕай улахан Аал Луук мас, туос ураһа, үп- үрдүк дьондоспут Ил Дархан, Ил Түмэн ураһалара, аар
баҕах айылҕа көстүүтүн өссө тупсаран,ситэрэн биэрэллэр. Ыһыахха уонтан тахса тыһыынча киһи тоҕуоруста. Сахалыы таҥас хаарыс солко суугуна, араас омук саҥата
түһүлгэ иһин толордо. 12-с Олоҥхо Ыһыаҕын аһыллыыта
сахалыы национальнай оркестр ньиргиэрдээх
доҕуһуолунан саҕаланна. Сахалыы халадаай ырбаахыны
кэппит, саһархай баттахтаах нуучча омук далбар хотуттара, кыталык кыргыттара, тобус-толору эттээх—сииннээх, киһи таптыы көрөр хартыынаттан түспүт курдук чачархай
баттахтаах нуучча омук оҕолоро сүүрүүнэн түһүлгэни
толордулар. Онно бэйэлэрин национальнай таҥастарын
кэппит эбэҥкилэр, эбээннэр, сахалар улахан ааттаах- суоллаах үҥкүүлэрин кэлэктииптэрэ, үҥкүү
Государственнай тыйаатыра, СӨ-тин Олоҥхо тыйаатыра
1000-чанан киһи кытынна.Симэхтээх аттаах
дьонноро,табалара, симиир иһиккэ кымыһы толору
сыарҕаҕа тиэммит оҕустара биир-биир киирэн сүрэҕи
үөрдэн, хараҕы манньытан истилэр. Официальнай делегацияҕа Ил Дархан эбээһинэһин
толорооччу Айсен Николаев,Ил Түмэн Государственнай
Мунньах бэрэссэдээтэлэ А.Н.Жирков, Аллан улууһун
баһылыга Северин Николаевич Поздняков уонна да атын
өрөспүүбүлүкэ эппиэттээх үлэһиттэрэ киириилэрин
дохсун ытыс тыаһынан көрүстүлэр. Биһиги бөлөхпүтүн
Улуус Мунньаҕын дьокутааттарын Сэбиэтин
бэрэссэдээтэлэЯ.П.Оконешников,улуусбаһылыгынсоциальнай
боппуруостарга солбуйааччы Н.И.Аммосов, социальнай
управление начальнига М.П. Заболоцкая,улуус
култуураҕа управлениетын фольклорга отделын салайааччыта
В.П. Герасимов илдьэ сырыттылар.
Аһылыкка бөлөхпүтүттэн 14 киһини сүүмэрдээн,Саха
сирин тимир суолларын тэрилтэтигэр сырытыннардылар.
Салайааччылара Василий Владимирович Шимохин
сүрдээҕин кыһаллан-мүһэллэн, аал уот оттон
алгыстаан,кыталык үҥкүүлээн, эҕэрдэ кэнсиэрдээн
көрүстүлэр. Поезд купеларын көстүүтүн оҥорон, 4-түү
киһини биир купеҕа олордон аһаттылар.Сардаана сибэкки
кинилэргэ хойуутук үүнэр эбит. Остуол аайы сардаана
үргээн уурбуттар. Онно аһата түһэн баран салгыы
ураһаларыгар киллэрэн, олус баай-талым остуолга
күндүлээтилэр. Хас биирдиибитигэр өйдөбүнньүк
бэлэхтэри туттардылар. Ити кэмҥэытык олоҥхоһуттарбыт
Ил Түмэн ураһатыгар ыҥырыллан сырыттылар. Киһи
хараҕа халтарыйар элбэх-атыыта тутуута, аһылык
түһүлгэтэ киин түһүлгэ хоту өттүгэр, субуруччу
тардыллыбыт. Элбэх ыалдьыты аһатар 3 миэтэрэ кэриҥэ
уһуннаах остуоллар бэс маһынан оҥоһуллан илинтэн
арҕаа диэки хайысханан кэккэлэччи тардыллан тураллар.
Омук аһын арааһа,эгэлгэ амтаннаах утахтара, омук дьонун
түргэн-тарҕан туттууларынан икки күн тохтоло суох
хааччыйдылар. 2 чаастан күрэхтэһиилэрбит саҕаланнылар.
Дьэ, ити курдук, кылгастык сэһэргээн туран, күрэхтэрбит
түмүктэрин сырдатыым.
Олоҥхо күөн күрэһэр оҕолорго Чакыр оскуолатын 5-
с кылааһын бүтэрбит Аня Макарова, Сылаҥтан онуһу
бүтэрбит МашаСивцева бастааннар, 15 тыһ.солк сертификаты
туттулар, Москва, Санкт-Петербурга барар
путевканан наҕараадаланнылар.Чакыртан онуһу бүтэрбит
Сайаана Попова иккис миэстэ буолан, 10 тыһ. солк.
сертификат, Сылаҥтан Олег Николаев Грамота, 6000
солк.сертификат, Дириҥтэн Уля Корякина, Хайахсыттан
Аина Еврграфова 2 тыһ.солк. сертификат ыллылар.
Ыччаттарга олоҥхоҕо Анастасия Алексеева 1-гы
миэстэни ылан, 35 тыһ. солк сертификаты тутта.
Улахаттарга Чакыртан Николай Никитич Григорьев
кылаан бириис буолан, “Лада” массыынанан
наҕараадаланна. Бу массыына ирдэбилэ үрдүк.Оскуола
оҕолорун, ыччаттарын ортотугар олоҥхоҕо уһуйааччынан
үлэлэтиҥ, авторскай оскуолалаах буолуон наада диэтилэр.
Кытаанахтан С.В. Лазарева анал номинация ылла. Дэгэрэҥ ырыаҕа Кылаан бирииһи эмиэ Григорьев
Николай Никитич ылан,20 тыһ. солк. бириэмийэлэннэ. ЧабырҕаххаСайаана Попова 1 миэстэниылан, 15.000
солк. сертификат тутта, үһүс миэстэни Кытаанахтан
Л.Н.Монгуш ылан, 5000 солк. сертификат, бөлөҕүнэн
толорууга Болтоҥо “Утум” бөлөҕө иккис миэстэни ылан, 10.000 солк. сертификат ыллылар. Тойукка С.В. Лазарева анал номинация ылла. Оһуохайга Болтоҥоттон Валентина Ивановна
Дьячковская анал номинацияҕа тигистэ уонна 5 тыһ. солк. суумалаах сертификаты тутта. ХомускаАртурСеменов 2000 сертификат, номинация, Күннэй Лоскина, Айталина Коркина иккиэн бииргэ “Сыыйа тардыы” диэн күрэххэ кыттаннар, үһүс миэстэни
ыллылар уонна 5 тыһ. сертификат ыллылар. Дэгэрэҥ ырыаҕа Сылаҥтан Петр Беляев үһүс истиэ- пэннээх лауреат буолла уонна 3 тыһ.солк. сертификатылла. Уран тарбахтаахтар күрэхтэһиилэригэр авторскай
куклаларынан кыттан, ИзабеллаКузьмина 1миэстэ буолла
уонна 15.000 сертификатынан бэлиэтэннэ. Төлөйтөн туос
оҥоһуктарга Сардаана Скрябина иккис миэстэ
буолла.Традиционнай иискэ Туйаара Монастырева
грамота ылла. Уустар күрэхтэригэр Хатылыттан „Уус кыһата“ түмсүүттэн Виктор Кычкин уонна Анатолий
Константинов кытыннылар. Виктор батыйата, быһаҕа
инникилэргэ кииристэ, биһирэбили ылла. Быһахха 6 киһи
оҥоһуга тэҥ буолан таҕыста, ол иһигэр Анатолий гиэнэ
эмиэ. Кинилэргэ сертификат, грамота, бириис
туттарылынна. Саха оҕун оҥоруу күрэҕэр Мындаҕаайы олохтооҕо
Павел Константинович Попов кыһыл көмүс мэтээли
ылла. Дьиҥ сахалыы ууран – тутан, силимнээн, эрийэ
хатаранПавелПопов хас да оҕу бэлэмнээбитэ.Онтон биир
туйгун оҥоһуулааҕа дьүүллүүр сүбэ үрдүк сыанабылын
ылла. Аны бу оҕунан Павел Константинович ырааҕы
ытарга күрэхтэһэн, үһүс миэстэҕэ тигистэ. Бастаабыт ох
оноҕоһо 182 миэтэрэ 70 сантиметр көппүт. Кини ыппыт
оҕун Сунтаар ууһа Кирилл Петров оҥорбут. Иккис
буолбут Николай Аржаков – Боло Уус оҕун оноҕоһо
оруобуна 175 миэтэрэ ыраахха көппүт. Павел
Константинович оҕун оноҕоһо 142 миэтэрэ 60 сантиметр
көппүт. Онон быйылгы Олоҥхо ыһыаҕар сахалыы ох
оҥоруутун таһыма өссө үрдээн, эһиилгигэ уус дьоммут
өссө бэлэмнэнэн кэлиэхтээхтэр. Саха оҕунан ытыыга
күрэҕэ эмиэ буолан ааста. МаннаЧурапчыттан Александр
Филатов үчүгэйдик кытынна. Биир хараҕынан кыайтаран,
төрдүс миэстэҕэ тигистэ.
Дьэ, ити курдук, көмүстээх Аллан сиригэр бары олус
үөрэн-көтөн, умнуллубат киирсиилээх күрэхтэһии
түгэннэрин өйбүтүгэр,сүрэхпитигэр иҥэрэн төнүннүбүт.
Улахан өйдөбүллээх, суолталаах Олоҥхо Ыһыаҕар
улууспут чиэһин кыһаллан-мүһэллэн көмүскээбит бары
кыттааччыларбытыгар ис сүрэхтэн махтанабыт!
Махтанабыт улууспут дьаһалтатыгар,нэһилиэктэр
баһылыктарыгар,култуура салалтатыгар, дэгиттэр
дьоҕурдаах уһуйааччыларбытыгар, култуура Дьиэлэрин
төһүү үлэһиттэригэр талааннаах дьоммутун өйүү, көҕүлүү
сылдьаргыт иһин!
Өрүү бу курдук кэрэҕэ кыттыһа, үөрүүгэ үөрдүһэ,
дьолго тардыһа, сайдыыга талаһа туруҥ диэн алгыыбыт!
Эһиэхэ баҕарабыт бөҕө доруобуйаны, уйгулаах олоҕу,
айымньылаах айар үлэни, уһун үйэни, дьолу-соргуну!
М.А.ГЕРАСИМОВА-Сэҥээрэ, улуустааҕы култуура салалтатын фольклорга
исписэлииһэ.

Муниципальное казенное учреждение «Чурапчинское улусное управление культуры» МО «Чурапчинский улус (район)»

Контактные телефоны:

8 (41151) 41-501 – приемная;

8 (41151) 41-510 – бухгалтерия;

8 (41151) 41-215 – отдел по методической работе;

E-mail администрации: churcultura@mail.ru, otdelpoov14@mail.ru

Адрес: 678670, Республика Саха (Якутия) Чурапчинский улус, с. Чурапча ул. Ярославского 18 «а»